در یک روز سرد بهمن‌ماه کودکان دبستانی در مراسم ویژه صبحگاهی به صف شده‌اند. دست هر کدامشان یک لنگه‌کفش کهنه است که باید به سمت آدمک عموسام پرتاب کنند و البته همزمان فریاد مرگ بر آمریکا سردهند.

این مراسم بخشی از برنامه جشن‌های دهه فجر است که توسط شاخه دانش‌آموزی بسیج تدارک دیده شده است.

در جریان اعتراضات خیابانی پس از انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته ایران نام بسیج به عنوان یک نیروی سرکوب‌کننده مشهور شد. بسیج که به عبارتی متشکل از نیروهای داوطلب است که زیرنظر سپاه پاسداران فعالیت می‌کنند و رییس آن با حکم رهبر جمهوری اسلامی منصوب می‌شود.

بسیج، بزرگ‌ترین تشکیلات سازمانی در جمهوری اسلامی است که در همه عرصه‌ها و اصناف اجتماعی از قبیل ادارات دولتی و خصوصی، بنگاه‌های تجاری و کارخانه‌ها، دانشگاه‌ها و حتی مدارس ابتدایی حضور دارد.

در کشوری که سن مذهبی بلوغ پسران بین ۱۵ تا ۱۶ سالگی است و بسیاری از مدارس در سراسر ایران به یاد دانش‌آموزان کشته شده در طول جنگ ایران و عراق نام‌گذاری‌شده‌اند، طبیعی است که روز نوجوان در هشتم آبان ماههم حتی با نام بسیج دانش‌آموزی گره بخورد.

این روز یادآور کشته‌شدن یک نوجوان سیزده‌ساله به نام حسین فهمیده است که در سال ۱۳۵۹ و در حالی‌که کمتر از ۴۰ روز از حمله عراق به ایران می‌گذشت با نارنجک خود را به زیر یک تانک عراقی می‌اندازد تا جلوی پیشروی آن را بگیرد. آیت‌الله خمینی رهبر ایران پس از کشته شدن این نوجوان در پیامی او را رهبر واقعی کشور نامید.

طبق آمار رسمی در جنگ هشت ساله ایران و عراق، بیش از ۵۵۰ هزار دانش‌آموز از طریق بسیج به جبهه‌ جنگ اعزام شدند. از این میان ۳۶ هزار دانش‌آموز کشته و یا مفقود شدند،  بیش از ۲۸۵۳ نفر معلول و همچنین ۲۴۳۳ نفر نیز به اسارت نیروهای عراقی درآمدند.

آموزش دفاعی یکی از دروس عادی است که از سال ۱۳۶۳ تاکنون طبق قانون نظام وظیفه کشوری مصوب مجلس به دانش‌آموزان زیر ۱۸ سال هم ارایه می‌شود. وظیفه انجام این کار نیز بر عهده بسیج است که دفاترش را دست کم در یک‌سوم مدارس سراسر ایران تاسیس کرده است.

بسیج دانش‌آموزی در دبستان‌ها - ۷ تا ۱۱ ساله‌ها- با عنوان «واحدهای مقاومت امیدان» در مدارس راهنمایی - ۱۱ تا ۱۳ ساله‌ها - با عنوان «واحدهای مقاومت پویندگان» و در دبیرستان - ۱۳ تا ۱۸ ساله‌ها - با عنوان «واحدهای مقاومت پیشگامان» عضوگیری می‌کند. طبق گفته سردار محمد صالح جوکار، رئیس بسیج دانش آموزی کشور هم اکنون چهار میلیون و ۶۰۰ هزار دانش آموز از میان حدود ۱۴ میلیون دانش‌آموزی که در سراسر کشور مشغول تحصیلند عضو بسیج هستند. این آمار البته می‌تواند اغراق‌آمیز باشد. علاوه بر این برخی دانش‌آموزان ممکن است به خاطر مزایایی که عضویت در بسیج برایشان به ارمغان می آورد عضو این سازمان شوند.

طبق قانونی که در سال ۱۳۷۵ به تصویب مجلس رسیده وزارت آموزش و پرورش موظف به پشتیبانی و تقویت و گسترش بسیج دانش‌آموزی شده است.

بسیج دانشجویی در بیش از ۵۴هزار مدرسه از مجموع حدود ۱۵۰هزار مدرسه در سراسر کشور پایگاه دارد و همچنان نیز با جدیت حضور خود را افزایش می‌دهد. تنها از آبان ماه سال گذشته شش‌هزار پایگاه بسیج در مدارس ابتدایی کشور تاسیس شده است. این برای اولین‌بار است که پایگاه‌های مقاومت بسیج در مدارس ابتدایی تاسیس می‌شوند. به گفته رئیس بسیج دانش آموزی کشور  هدف از ایجاد پایگاه‌های مقاومت بسیج در مدارس ابتدایی، آشنایی دانش آموزان با عناصر فرهنگی بسیج است تا آن‌ها در مقاطع بالاتر تحصیلی با آمادگی کامل وارد واحدهای بسیج شوند.

هدف اصلی از یارگیری بسیج در مدارس تشکیل ارتش ۲۰ میلیونی خوانده می‌شود. این اصطلاحی است که پس از دستور آیت‌الله خمینی رهبر فقید جمهوری اسلامی در سال‌های آغازین جنگ با عراق باب شد. با گذشت بیش از ۲۰ سال از خاتمه جنگ اما فرماندهان بسیج و سپاه همچنان هدف خود را تحقق این دستور برای دفاع همه‌جانبه از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن می‌دانند. اما هدف اصلی پرورش نسلی موافق با سیاست‌های حکومت جمهوری اسلامی است. این هدفی است که به صراحت در سایت رسمی بسیج با عنوان "ارتقا و تعمیق بینش و معرفت دینی و بصیرت سیاسی" دانش‌آموزان بسیجی از آن نام برده شده است تا آنان "بتوانند هدایت جامعه دانش‌آموزی کشور را در راستای اهداف عالیه نظام به دست گیرند."

این نکته‌ای است که آیت‌الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی نیز بر آن تاکید دارد. او در دیداری با دانش‌آموزان بسیجی در سال ۱۳۸۷ گفت: "نوجوانی دوره‌ای است كه برای رقم زدن آینده هر فرد نقش حساس و تعیین كننده‌ای دارد […] بنابراین پرداختن به كار تعلیم و تربیت این قشر از جامعه و بالاخص مسئله بسیج كه یك امر همه جانبه مادی و معنوی محسوب می شود حائز اهمیت بسیار است."

اما حضور بسیج در مدارس تنها محدود به آموزش نظامی نیست. آموزش نظامی بیشتر به دانش‌آموزان راهنمایی و دبیرستان ارایه می‌شود و در کنار آن برنامه‌های متنوعی برای دانش‌آموزان عضو و همچنین جلب نیروهای تازه تدارک دیده می‌شود. برگزاری مسابقات علمی و جشنواره‌های اختراعات دانش‌آموزی یک راه ساده برای شناسایی استعدادهای بالقوه است. در کنار آن انواع مسابقه‌های ورزشی و هنری و فرهنگی که مورد علاقه و استقبال دانش‌آموزان است نیز برگزار می‌شود که البته در همه این مراسم ایدئولوژی رسمی حکومت نیز تبلیغ می‌شود. مثلا یکی این برنامه‌ها در آبان‌ماه سال گذشته و همزمان با سالروز تسخیر سفارت آمریکا در ایران برگزاری یک مسابقه نقاشی در سطح مدارس ابتدایی کشور با موضوع "مرگ بر آمریکا" بود.

یکی دیگر از برنامه‌های بسیج برای دانش‌آموزان مسابقه وبلاگ نویسی است. سردار جوکار به صراحت هدف از برگزاری این مسابقه را "بهره‌گیری مطلوب از فضای مجازی برای ترویج ارزش‌های انقلاب اسلامی" و "مقابله با تهدیدات نرم" اعلام کرد. طبق برنامه اعلام شده قرار بوده تا در بهار سال جاری ده‌هزار وبلاگ‌نویس بسیجی تربیت شوند.

بسیج حتی در زمینه طراحی بازی‌های رایانه‌‌ای برای دانش‌آموزان نیز فعال است. پر سر وصداترین این بازی‌ها شهریور سال ۸۸ با حضور حسین طائب، فرمانده وقت بسیج رونمایی شد: بازی لانه شیطان. طائب در مراسم معرفی این بازی با خوشحالی خبر داد که "نهضت [ساخت] بازی‌های رایانه‌ای و انیمیشن در بسیج راه افتاده است."

داستان این بازی به این قرار است که تعدادی از دانشجویان نخبه ایرانی در سفر زیارتی به کربلا توسط نیروهای امریکایی دزدیده و به اسرائیل تحویل داده می‌شوند تا با انجام یک سری آزمایشات روی آن‌ها، به سربازان اسرائیلی تبدیل گردند. یکی از آن دانشجویان فرار می‌کند و سعی می‌کند بقیه دوستانش را هم را آزاد کند. آن‌ها با تعداد زیادی از نیروهای اسرائیلی مبارزه می‌کندد و در پایان موفق به بازگشت به ایران می‌شوند. قرار است این بازی در هشت قسمت تولید شود.

برگزاری‌ اردوهای تفریحی و آموزشی نیز یکی از بخش‌های چشمگیر بسیج‌دانش‌آموزی است. یکی از مهم‌ترین این اردوها با نام "طرح ولایت" مشهور است که در طول تابستان در سطح تمام استان‌های ایران برگزار می‌شود. به گفته سردار جوکار پیشنهاد برگزاری این اردوی هفت روزه "تدبیر مقام معظم رهبری براي مقابله با هجمه‌هاي فرهنگي دشمن" بوده است. هدف از برگزاری این اردو "تعمیق معرفت دینی و بصیرت سیاسی، یادگرفتن شیوه مقابله با تهديدات نرم و ارتقای مهارت‌های سازمانی" دانش‌آموزان نخبه بسیجی است.

تهدید نرم اصطلاحی است که توسط رهبر جمهوری اسلامی ایران باب شده است. به گفته سردار محمد علی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران مقابله با تهديدات نرم به دستور رهبری به بسيج واگذار شده و ‌آن‌ها "بايد در مقابل كساني كه مي‌خواهند به رابطه محكم مردم و رهبري ضربه بزنند بايستند."

یکی دیگر از این اردوها "دربست تا بهشت" نام دارد که مخصوص دانش آموزان محروم است. در سال گذشته ۲۰هزار دانش‌آموز در این اردو شرکت کردند و توانستند به زیارت امام هستم شیعیان که مدفن او در مشهد است بروند. اردوی دیگر مخصوص بازدید دانش آموزان از مناطق عملیات جنگی ایران با عراق در جنوب و غرب کشور است که با نام "کاروان راهیان نور" مشهور است. در سال جاری قرار است ۵۰۰هزار دانش‌آموز به این مناطق اعزام شوند.

علی روحی، نماینده آیت‌الله خامنه‌ای در بسیج دانش‌آموزی سپاه تهران از برگزاری این اردوها بسیار راضی است و می‌گوید موجب تحولات عمیق روحی و معنوی در بازدیدکنندگان می‌شود. او می‌افزاید: حتی خیلی از دانش آموزان اقلیت‌های مذهبی با حضور در مناطق عملیاتی دفاع مقدس دچار تحول شده و به دین مبین اسلام مشرف شده‌اند.

استفاده از دانش‌آموزان برای شرکت‌ در راه‌پیمایی‌ها و آیین‌های رسمی دولتی نیز همواره از طریق بسیج صورت می‌گیرد. آخرین این راه‌پیمایی‌ها در خردادماه سال جاری توسط دختران دانش‌آموز بسیجی در شهرهای مختلف کشور انجام شد که خواستار برخورد دولت با بدحجابی در خیابان‌ها بودند. پلیس ایران چند روز پس از پایان این راه‌پیمایی‌ها عملیات خود را برای دستگیری جوانانی که پوشش و رفتار اسلامی را در خیابان‌ها رعایت نمی‌کنند شروع کرد.

در سال ۲۰۰۹ و همزمان با آغاز جنگ غزه، بسیج اقدام به تبلیغ در مدارس برای ثبت‌نام دانش‌آموزان جهت اعزام به جنگ غزه کرد. نام دانش‌آموزان در گردان‌هایی با نام "منتظران شهادت" نوشته می‌شد تا در صورتی که رهبر جمهوری اسلامی اجازه دهد آنان برای مبارزه با اسراییل راهی غزه شوند. حتی سایتی با عنوان جهاد برای نام‌نویسی راه‌اندازی شد. راه‌پیمایی‌های دانش‌آموزی متعددی نیز در سراسر کشور برگزار شد.

عاطفه رضوی، دختر دانش‌آموز ۱۵ ‌ساله‌ای که آن هنگام در سال دوم دبیرستان تحصیل می‌کرد در حاشیه تظاهرات بسیج دانش‌آموزی در تهران به یک خبرنگار که از او پرسیده بود می‌خواهد چه‌کار کند گفته بود: "لازم باشد ما برای دفاع از فلسطینیان به جنگ اسرائیل هم خواهیم رفت."

در جریان ناآرامی‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری در سال گذشته بسیج به مدت دو ماه کنترل پایتخت را برعهده گرفت. شایعاتی مبنی بر به کار گرفته شدن نوجوانان بسیجی در سرکوب‌های خیابانی شنیده می‌شد اما هیچ‌گاه مدرک موثقی در این باره به دست نیامد. تنها کسی که به صراحت در این‌باره نوشت عیسی سحرخیز مدیر کل سابق مطبوعات داخلی در وزارت فرهنگ بود که از به‌کارگیری نیروهای مسلح‌شده سیزده تا شانزده ساله توسط بسیج به عنوان نیروی خشن ضربتی خبر داد. او نوشت که "چندین سال است که بچه‌های فقیر و فرزندان بی‌سرپرست را در چند اردوگاه ویژه سپاه از جمله اردوگاه حسن‌آباد، در مسیر تهران - قم جمع می‌کنند و آموزش نظامی و ضد چریک شهری می‌دهند."

سحرخیز مدت کوتاهی پس از نگارش این موضوع در ۱۲ تیر ۱۳۸۸ دستگیر شد و تا کنون هم در زندان به سر می‌برد. شنیده شده که حجم بسیاری از اتهامات علیه او از همین نوشته برگرفته شده است.