دولت محمود احمدی‌نژاد در ادامه تلاش‌هایش برای از سرگیری رابطه دیپلماتیک تمام عیار با مصر، به تازگی پیشنهاد کرده تا خط هوایی مستقیم بین تهران و قاهره برقرار شود.

سی سال پس از قطع رابطه سیاسی میان دو کشور پرجمعیت خاورمیانه، در ماه اکتبر، حمید بقایی رییس سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران با سفر به قاهره، توافق‌نامه‌ لازم برای ایجاد این خط هوایی را با مقام‌های مصری امضا کرد.

روابط تهران و قاهره در پی انقلاب ایران و همزمان با پناه‌بردن شاه ایران به مصر قطع شد. این قطع رابطه دیپلماتیک کمی بعد از مرگ شاه در قاهره و ترور انور سادات، رییس جمهور مصر به دست بنیادگرایان اسلامی، شدیدتر هم شد و رنگ و بویی ایدیولوژیک به خود گرفت. مقام‌های جمهوری اسلامی، علاوه بر پناه‌دادن به شاه، اقدام انور سادات در امضای قرارداد صلح با اسراییل را تقبیح می‌کردند و قاتلان او را می‌ستودند، تاجایی که خیابانی را در تهران به یاد خالد اسلامبولی نامگذاری کردند.

گرچه در دهه ۱۹۹۰ از شدت قطع رابطه ایران و مصر اندکی کاسته شد و از آن زمان تاکنون دفاتر حافظ منافع دو طرف در تهران و قاهره به شکل محدود فعالیت‌های تجاری دو کشور را سامان می‌بخشند اما ‌هنوز مشخص نیست ایجاد خط هوایی میان دو پایتختی که از روابط دیپلماتیک کامل بی‌بهره‌اند چه معنایی می‌تواند داشته باشد. البته هر دو طرف گفته‌اند که این خط هوایی بر عهده بخش خصوصی خواهد بود.

اما مصطفی اللباد، مدیر مرکز الشرق برای مطالعات منطقه‌ای و استراتژیک در قاهره می‌گوید اقدام به ایجاد چنین خط هوایی در درجه نخست به نفع جناح محمود احمدی‌نژاد خواهد بود که می‌خواهد به رقیبانش در نظام ایران بگوید "ببینید سیاست‌‌ها و دیپلماسی من باعث نفوذ ایران در منطقه می‌شود و همه درهای بسته را حتی با مصر باز می‌کند."

البته تلاش‌های ایران برای زمینه‌سازی تجدید رابطه با مصر فقط در ایجاد خط هوایی میان دو کشور خلاصه نمی‌شود. مجتبی امانی که از هشت ماه قبل ریاست دفتر حافظ منافع ایران را در قاهره به عهده گرفته می‌گوید همزمان با امضای توافق‌نامه ایجاد خط هوایی، دو پیشنهاد دیگر هم به مصری‌ها ارایه کرده: آمادگی ایران برای کمک به مصر در زمینه دستیابی به انرژی اتمی و صادرات گندم همزمان با کمک به خودکفایی مصر در تولید گندم.

کمبود گندم و گرانی نان در یک سال اخیر شرایطی بحرانی برای مقام‌های مصر به وجود آورده و چندبار جمعیت انبوهی از معترضان گرسنه را به خیابان‌ها کشانده است. شاید به همین دلیل، پیشنهاد ایران برای کمک به مصری‌ها در زمینه کشت گندم با استقبال نسبی مواجه شد و روزنامه الشرق الاوسط چاپ لندن به نقل از یک مقام‌ مسوول در دولت مصر که مایل به ذکر نامش نبود نوشت: "این پیشنهاد از سوی کارشناسان وزارت کشاورزی قابل بررسی است."

اما همین مقام مسوول مصری، پیشنهاد کمک اتمی ایران را "مسخره" دانست و گفت: "تحقق چنین همکاری بسیار دشوار است، آیا عقلانی است که برای کاری از کسی کمک گرفت که از انجام آن کار منع شده؟ برای دریافت یک تکنولوژی به جایی مراجعه کرد که آن تکنولوژی ممنوع شده؟ پیشنهاد ایران مضحک است."

به گفته این مقام مصری، در سال‌های اخیر مقام‌های ایرانی در سفر به مصر یا در ملاقات‌هایی که با مصری‌ها در نقاطی دیگر داشته‌اند "دایما حرف‌های خوب زده‌اند؛ اینکه دو کشور باید روابطشان را بهبود بخشند و … اما وقتی به کشور خود برمی‌گردند مواضع عجیب و غریبی می‌گیرند. به همین سبب نمی‌فهمیم که دقیقا ایرانی‌ها از ما چه می‌خواهند؟"

در پنج سال اخیر، غلامعلی حدادعادل و علی لاریجانی، روسای مجلس ایران به ترتیب با هدف بهبود روابط به مصر رفته‌اند و حتی محمود احمدی‌نژاد در دوره نخست ریاست جمهوری‌اش در یک کنفرانس خبری اعلام کرد که در صورت موافقت مصر، جمهوری اسلامی حاضر است سفارت خود را در کمتر از ۲۴ ساعت در قاهره افتتاح کند.

واکنش سرد مصر به این اشتیاق چنان بود که حتی طرفداران احمدی نژاد، در شرایطی که دولت او هنوز منتقدان جدی چندانی در آن هنگام نداشت، وی را به نسنجیده سخن گفتن و بازی با آبروی کشور متهم کردند.

پیش از احمدی‌نژاد، محمد خاتمی در اواخر سال ۲۰۰۳ به عنوان نخستین رییس جمهوری ایران با حسنی مبارک همتای مصری خود در ژنو ملاقات کرد و رسما از او دعوت کرد که به تهران برود. اما حسنی مبارک، سفر به ایران و عادی سازی روابط دو کشور را منوط به حذف نام و نقاشی‌دیواری خالد اسلامبولی از خیابانی در تهران دانست. در آن هنگام مقام‌های ایرانی وعده دادند که مقدمات برای تغییر نام آن خیابان در حال انجام است اما با روی کارآمدن دولت محمود احمدی‌نژاد در سال ۲۰۰۵ همه آن وعده‌ها متوقف ماند.

از زمان قدرت‌گرفتن احمدی‌نژاد در ایران، همزمان با تلاش‌های گاه‌ و بی‌گاه دولت او برای بهبود رابطه با مصر، مناسبات تهران و قاهره روزهای پرهیاهویی را پشت سرگذاشته است. از جمله در ژانویه ۲۰۰۹ همزمان با جنگ اسراییل و شبه‌نظامیان حماس در نوارغزه، محمود احمدی‌نژاد همتای مصری‌اش را به همدستی با اسراییل در کشتار مردم غزه متهم کرد زیرا حسنی مبارک اجازه نداده بود که از مسیر صحرای سینا، اسلحه و مهمات در اختیار حماس قرار گیرد.

اختلافات تاجایی بالاگرفت که حسنی مبارک دو ماه بعد، از حضور در نشست اتحادیه عرب خودداری کرد زیرا مقام‌های قطر، میزبان نشست، از محمود احمدی‌نژاد هم برای حضور در این اجلاس دعوت کرده بودند.

آن اجلاس همچنین هشت ماه پس از بروز یک تشنج سیاسی کم سابقه در روابط ایران و مصر بود؛ تشنج سیاسی بر سر ساخت فیلم مستندی در ایران به نام "اعدام فرعون" (با ستایش از خالد اسلامبولی و تقبیح انور سادات) و پخش آن از تلویزیون جمهوری اسلامی.

مقام‌های جمهوری اسلامی هرگونه دخالت دولت ایران در ساخت این فیلم را رد کردند اما این توضیحات برای دولت مصر قانع‌کننده نبود. رسانه‌های مصری در همان روزها خبردادند که در پاسخ به "اعدام فرعون" فیلم مستندی با عنوان "خمینی امام خون" درباره شیوه به قدرت رسیدن آیت‌الله خمینی می‌سازند اما دیگر خبری درباره تولید این فیلم منتشر نشد.

یک مستندساز ایرانی مقیم تهران درباره "اعدام فرعون"می‌گوید که این فیلم از نظر هنری کار ضعیفی بود و از جنبه تاریخی اشکالات واضحی داشت: "در کشوری که همه چیز با نظارت حکومت است قبول اینکه فیلم پرهزینه‌ای که فروش چندانی نخواهد داشت در بخش خصوصی ساخته شده باشد برای مصری‌ها قابل باور نبود."

تنش‌هایی از این دست، برنامه‌ریزی‌ها برای دیدار احتمالی روسای جمهور ایران و مصر را برهم زد و تلاش‌ها برای عادی‌سازی روابط تهران و قاهره را برای حدود یکسال به تاخیر انداخت.

رییس دفتر حافظ منافع ایران در قاهره چند روز پس از امضای توافق‌نامه ایجاد خط هوایی گفت "ایرانی‌ها عاشق مصر هستند و مزارهایی دینی در مصر وجود دارند که همه ایرانیان دوست دارند آنها را زیارت کنند."
مجتبی امانی برای آنکه نظر مثبت مصر را برای آغاز پروازها جلب کند افزود: "اگر ایرانی‌ها به مصر بیایند مبالغ زیادی در این کشور خرج خواهند کرد."

او درعین حال با یادآوری اینکه "ایران همیشه برای اتباع مصری که تمایل به دیدار از ایران دارند ویزا صادر می‌کند" خواستار تسهیل صدور ویزای مصر برای ایرانیان شد.

محمود صادقی، نماینده اقتصادی ایران در دفتر حافظ منافع جمهوری اسلامی در قاهره به روزنامه المصری الیوم گفته است امتیازات زیادی در انتظار بازرگانان مصری خواهان سرمایه‌گذاری در ایران خواهد بود.

به گفته این مقام ایرانی، اکنون حجم تبادل تجاری میان دو کشور سالانه یک میلیون دلار است.

امضای توافق‌نامه برقراری پروزهای تهران - قاهره با انتقاد آمریکا مواجه شد که مصری‌ها را از نزدیک شدن به ایران، آنهم در روزهای تحریم گسترده علیه جمهوری اسلامی، برحذر می‌داشت. بااین‌حال مصر می‌گوید تا راه‌اندازی خط هوایی راهی طولانی در پیش است و در بهترین حالت، زمان پروازهواپیماها میان دو پایتخت تابستان آینده خواهد بود.

در شرایطی که دولت ایران از داخل با اعتراض‌ مخالفان و در خارج با فشار تحت تحریم‌ها مواجه است پرواز هواپیماها در مسیر تهران - قاهره، اقدامی تسلی‌بخش برای محمود احمدی‌نژاد می‌تواند باشد و شاید رابطه ایران و مصر قبل از بازگشایی سفارتخانه‌ها در پایتخت‌های دو کشور، در آسمان برقرار شود.