انتشار اسناد ویکیلیکس درباره خواست مقامات برخی کشورهای عربی از آمریکا برای حمله نظامی به ایران واکنشی عمومی در سطح جامعه را به دنبال نداشته، اما در محافل نخبگان موضوع بحث و گمانهزنیهای داغ بوده است. واکنش غالب به انتشار این اسناد تشدید احساسات ضدعربی ایرانیها بوده اما نکته جالب این است که بسیاری از نخبگان که معمولا با دیدگاههای دولت موافق نیستند این بار همچون حکومت ایران با بدبینی به این اتفاق مینگرند و انتشار این اسناد را توطئهای طراحی شده علیه ایران میدانند.
در اسناد منتشر شده ویکیلیکس ملک عبدالله پادشاه عربستان به آمریکا توصیه میکند تا برای پایان دادن به برنامه اتمی ایران به این کشور حمله کند. مقامات کشورهای دیگر عربی همچون بحرین، اردن و امارات متحده عربی نیز اظهارات مشابهی در اینباره داشتهاند.
در تاکسی و مترو و اتوبوسهای تهران که محل گفت و گوهای سیاسی بی پرده است، نشانی از ویکیلیکس و خواست عربها از آمریکا برای حمله به ایران نیست؛ بلکه طرح دولت برای حذف یارانهها و گرانی و آلودگی اخیر هوای تهران همچنان ذهن ایرانیها را مشغول خود کرده است.
در محیط مجازی اما اینطور نیست. احساسات عربستیزانه وبگردان ایرانی در وبلاگهای خود و یا در کامنتهایی که در سایتهای خبری فارسیزبان نوشتند غلیان کرد. در این باره هیچ فرقی میان سایتهای طرفدار حکومت و مخالفان آن وجود نداشت. یک بازدید کننده سایت جهان نیوز - که از محمود احمدینژاد رییسجمهوری ایران حمایت میکند - در واکنش به درخواست پادشاه عربستان از آمریکا برای "قطع کردن سر مار" نوشته بود:"آل سعود یا به عبارتی آل جهود كه نمیتونه هیچوقت علیه ایران اقدامی نكنه، تو جنگ عراق ضد ایران خیلی زحمت كشیدن... البته بی نتیجه بود،مطمئن باشن الانم زحمتشون نتیجهای نداره."
مقامات دولت ایران در واکنش به اسناد فاش شده ویکیلیکس موضعی مشابه محمود احمدینژاد رییس جمهوری اتخاذ کردند که آن را "بازی اطلاعاتی و جنگ روانی" و "شیطنتآمیز" خوانده بود.
رییس جمهوری ایران ادعا کرده بود که رابطه ایران با كشورهای یاد شده عربی بسیار خوب، رو به رشد و در حال توسعه است. اما روزنامه اصلاحطلب شرق در تحلیلی که منتشر کرد نظری خلاف رییسجمهوری ایران ارایه داد:"اسناد فاش شده مهر تاییدی بر تمامی گمانههایی بود كه سالها بسیاری از كارشناسان و رسانههای مختلف نسبت به عمیق شدن شكاف بین ایران و كشورهای عربی حوزه خلیج فارس و به خصوص پدرخوانده تمامی آنها عربستان سعودی زده بودند."
یک دیپلمات سابق ایرانی که نخواست نامش فاش شود، در گفت و گو با میانه انتشار اسناد ویکیلیکس را برای دولت احمدی نژاد نامطلوب دانست و گفت: "افشای اسناد ویکیلیکس برای دولت احمدی نژاد که شعار اولیهاش در سیاست خارجی تعمیق روابط با کشورهای همسایه بوده، یک شکست دیپلماتیک بشمار میآید."
محمد فرازمند، سفیر سابق ایران در بحرین نیز معتقد است:"از یاد نبریم همین اعرابی که امروز خواستار حمله به ایران شدهاند در گذشته به صدام کمک میکردند و هنوز هم از این کار خود ابراز ندامت نکردهاند. به نظر من سیاست نرمش در قبال اعراب جنوبی در سالهای اخیر نتیجه عکس داشته و آنها را دچار سوء فهم کرده است. بنابراین باید از مستندات منتشر شده ویکیلیکس برای دادن هشدار و کارت قرمز به همسایگان جنوبی که ریاکارانه با همسایه بزرگ خود رفتار کردهاند، استفاده کرد. برخی رهبران عرب که در خفا آمریکا را برای حمله به ایران ترغیب کرده اند در تماسهای آینده خود با مسئولین ایرانی به راحتی نمیتوانند دروغهای گذشته و مواضع ریاکارانه خود را تکرار کنند."
اما بسیاری از نخبگان ایرانی در شیطنتآمیز بودن کار ویکیلیکس با رییسجمهوری هم عقیدهاند. یک نویسنده و تحلیلگر سیاسی که مخالف دولت کنونی ایران است به میانه گفت: "در اوضاع كنونی این افشاگری جز ناامنی و انزوا برای ایران نتیجهای دیگر ندارد. اتفاقا رئیس جمهور ما آن را فهمید و به درستی این اسناد را بیارزش خواند.در صحت این اسناد شكی نیست اما به نفعما نیست که آنها را جدی بگیریم" .
وی میافزاید: "ممكن است شما این نگاه را بیارزش و ناشی از دیدگاه تئوری توطئه بخوانید. اما برای من سخت است كه باور كنم در دنیای سیستماتیك غرب این افشاگری سخاوتمندانه، بی برنامه و هدف خاصی صورت گرفته است."
کسانی هم هستند که این نگاه را قبول نمیکنند. دکتر علی بیگدلی استاد روابط بینالملل در دانشگاه شهید بهشتی نیز در یادداشتی که در سایت دیپلماسی ایرانی منتشر کرد، نوشت: "باید از افرادی که معتقدند انتشار این اسناد با آگاهى دولت آمریکا و به طور عامدانه انجام شده پرسید، این کار چه نتیجهاى مى تواند براى دولت امریکا به ارمغان آورد؟ اگر هم عمدى هم در رابطه با افشاگرى سایت ویکى لیکس در کار باشد، بیشتر به ضرر دولت آمریکا است تا به نفع این کشور. چرا که این گزارش ها نشان مى دهد که دولت آمریکا کنترلى بر امور ندارد و علىرغم شعارهاى بسیار نتوانسته است به اهداف خود دست پیدا کند."
البته مقامات دیپلماتیک ایران اینگونه نمی اندیشند و چنین ضعفی از طرف آمریکا را بعید میدانند. محمدمهدی آخوندزاده،معاون وزیر خارجه ایران درباره افشای اسناد در ویکیلیکس معتقد است: "من خیلی جدی راجع به فاش شدن این اسناد توسط ویکی لیکس فکر کرده ام. چطور ممکن است چنین چیزی اتفاق بیفتد. آیا آمریکا اینقدر ضعیف شده که یک نفر به بخش محرمانه آن نفوذ کند، از اسناد محرمانه اش کپی بگیرد و بعد هم آنها را فاش نماید. اگر آنها این قدر ضعیف هستند هیچ کشوری از جمله همسایگان ایران دیگر اعتماد نخواهند کرد که با آنها صحبت کنند."
خبرگزاریهای دولتی و نیمه دولتی ایران خط مشی واحدی را در برابر انتشار اسناد دنبال کردهاند و با نقل واکنش رسمی کشورهای عربی سعی در نشان دادن صحت نداشتن اسناد ویکی لیکس دارند. خبرگزاری نیمه رسمی مهر به سراغ کاردار سفارت عربستان در تهران رفت و به نقل از او نوشت:"پادشاهی عربستان به طور کلی این خبر را تکذیب میکند و این نخستین بار نیست که این گونه مسائل در رسانهها مطرح میشود."
رسانههای دولتی و حامی احمدینژاد برای موجه جلوه دادن خط تبلیغاتی خود گفتههای نوام چامسکی، روشنفکر و استاد معروف دانشگاه ام.آی.تی آمریکا را بطور گستردهای پوشش دادند که در مصاحبهای با امی گودمن گفته بود ویکیلیکس نظر دیکتاتورهای عرب را فاش کرده و نه ملتهای عربی را و در عین حال اظهارات دیکتاتورهای عرب هم به صورت فیلترشده و انتخاب شده منتشر شده بود.چامسکی با اشاره به نظرسنجی اخیر موسسه بروکینگز گفته بود: "این نظرسنجیها نشان میداد که بالغ بر ۸۰ درصد مردم عرب، اسراییل را اصلیترین تهدید میدانند و پس از آن نیز ۷۷ درصد مردم عرب آمریکا را دومین تهدیدی میدانند که آنان را تهدید میکند. در این میان تنها ۱۰ درصد از اعراب قائل به تهدید بودن ایران هستند. و این امر چیزی نیست که هیلاری کلینتون، بنیامین نتانیاهو، سفرای کشورهای غربی و ... از آن بیاطلاع باشند."
امین مهرپور نام مستعار یک روزنامهنگار مقیم تهران است.
نظرتان را بنویسید