با رنگ‌باختن امیدها برای حل مساله هسته‌ای ایران، سیاست آمریکا از جلب نظر ایران به سوی تقابل دوباره حرکت می‌کند.

با این‌که دولت اوباما تاکید دارد که مجال مذاکره کماکان باقی است، حکومت ایران به خاطر اختلافات داخلی فلج شده و آمریکا و متحدانش دارند برای تحریم‌های اقتصادی جدید آماده می‌شوند.

به نظر می‌رسد ایالات متحده برای متقاعد کردن چین و روسیه برای کمک به پیش‌نویس جدید قطعنامه‌ای که مجازات‌‌های بیشتری بر رژیم ایران تحمیل می‌کند، به پیشرفت‌هایی نائل شده باشد. اما باید دید که آیا تحریم‌‌های افزون‌تر برنامه‌ هسته‌ای ایران را کند می‌کند یا مقابله‌ سیاسی خصمانه‌اش را تشدید خواهد کرد.

سوزان مالونی، متخصص ایران در موسسه‌ بروکینگز، می‌گوید "مجازات‌ها خودشان هدف نیستند. اما من نمی‌دانم که آیا دولت ایده‌ روشنی درباره‌ نتایج تحریم‌ها دارد یا نه."

یکی از اعضای هیأت نمایندگی ایالات متحده در سازمان ملل، که به دلیل حساسیت موضوع نمی‌خواست نامش فاش شود، می‌گوید بحث‌ها در نیویورک دارد از سطح مذاکرات مقامات ارشد وزارت‌خارجه به سوی تهیه‌ متن پیش‌نویس یک قطعنامه پیش می‌رود، و "این موضوع ممکن است سریعاً اتفاق بیافتد"

اوباما در کنفرانس مطبوعاتی مشترک با میهمانش، نیکولا سارکوزی، رئیس جمهور فرانسه، در۱۰ فروردین گفت که او در "چند هفته‌ آینده" به دنبال یک قطعنامه‌ جدید خواهد بود.

ایالات متحده امیدوار است این مرحله در ماه آوریل طی شود که ژاپن ریاست شورای امنیت را عهده‌دار خواهد شد. از سال ۱۳۸۵ تا کنون این ششمین قطعنامه علیه ایران و چهارمین دسته از مجازات‌‌های مشخص علیه این کشور خواهد بود. اگر این کار به ماه می (خرداد) بکشد ممکن است دردسرساز شود، چرا که در آن‌ زمان ریاست شورای امنیت به لبنان خواهد رسید و حزب‌الله که از پشتیبانی ایران برخوردار است قدرت زیادی در دولت لبنان دارد.

با توجه به روابط گرم ایالات متحده با روسیه و چین و نیز شتاب بیشتر جامعه‌ بین‌المل به سوی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، به نظر می‌رسد مخالفت‌های قبلی روسیه و چین با تصویب تحریم‌های بیشتر هم دارد رنگ می‌بازد.

ایالات متحده و روسیه، در ماه گذشته، برای امضای موافقت‌نامه‌ای در باره‌ کاهش تسلیحات استراتژیک در ماه می و پس از اجلاس امنیت هسته‌ای و بازنگری در موافقت‌نامه‌ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای که در روزهای ۲۳ و ۲۴ فروردین در واشنگتن برگزار می‌شود، به توافق رسیدند. دولت اوباما در ۱۷ فروردین موضع جدید خود را آشکار ساخت، موضعی که دولت آمریکا را متعهد می‌سازد تسلیحات هسته‌ای جدیدی تولید نکند، اما در صورتی که دریابد کشوری، از جمله ایران، به وظایف خود در زمینه‌ منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پایبند نیست، این حق را کماکان برای خود محفوظ خواهد داشت.

در این بین ایران نیز کنفرانس هسته‌ای خودش را ۲۷ تا ۲۸ فروردین در تهران برگزار خواهد کرد که تلاش آشکاری است به منظور مقابله با شهرت منفی در زمینه‌ سرباز زدن از تلاش برای افزایش اعتماد در مورد این‌که به دنبال تولید سلاح هسته‌ای نیست.

ایران بویژه از چین و روسیه که در شورای امنیت حق وتو دارند، ناخرسند است.

تریتا پارسی، رئیس شورای ملی آمریکاییان ایرانی‌تبار، می‌گوید "ایرانی‌‌ها همواره بر این باور بوده‌اند که روسیه آن‌ها را خواهد فروخت و با ملاحظه‌ جمیع جوانب باید گفت ایران با چین هم روابط استراتژیک ندارد و چینی‌‌ها خطر نمی‌کنند که بخواهند به خاطر ایران با آمریکا درگیر شوند"

هو جین تائو، رئیس‌جمهور چین، که در اجلاس هسته‌ای واشنگتن شرکت می‌کند، در قبال ایالات متحده رفتاری نشان می‌دهد که می‌تواند تا حدی به این معنا باشد که چین مایل است از تحریم علیه خودش جلوگیری کند. وزارت خزانه‌داری آمریکا باید تا ۲۶ فروردین مشخص کند که آیا چین به صورت تصنعی ارزش پول ملی خود را در مقابل دلار پایین نگه داشته و آیا به این ترتیب برای صادرات محصولات خود سوبسید می‌دهد یا خیر. این موضع فعلا تا ماه ژوئن خبه تعویق افتاده است تا چین فرصت داشته باشد ارزش پول ملی‌اش را تنظیم کند و به نفع قطع‌‌نامه علیه ایران رأی دهد.

با این‌که ایران روز به روز بیشتر به معامله با چین متکی می‌شود، چین برای برآورده ساختن نیاز روزافزونش به نفت، راه‌های دیگری هم دارد. امارات متحده عربی و عربستان سعودی برای تأمین نفت اضافی چین و جایگزین ساختن آن با نفت ایران اعلام آمادگی کرده‌اند.

ناوهای جنگی چین در ۲۴ مارس (۴ فروردین) در امارات متحده‌ عربی پهلو گرفتند. این نخستین حضور نیروی دریایی چین در خلیج فارس، علامتی است به ایران که نشان می‌دهد چین در این منطقه دوستان زیادی دارد.

کنت کتزمن، متخصص ایران در سرویس تحقیقاتی کنگره آمریکا می‌گوید قطع‌نامه‌ بعدی سازمان ملل می‌تواند محدود کردن اعتبارات تجاری ایران باشد، محدودیتی که بر مبنای تدابیر قطع‌‌نامه‌ سال ۱۳۸۷ است که از دولت‌‌های عضو می‌خواهد "در مورد تعهدات جدید در زمینه‌ فراهم آوردن پشتیبانی مالی برای معاملات با ایران، شامل صدور اعتبارنامه‌ها، ضمانت‌‌نامه‌ها و بیمه‌های صادراتی احتیاط‌های لازم را به عمل آورند."

کتزمن می‌گوید همچنین انتظار می‌رود این قطع‌نامه دارایی‌های ایران را مسدود، و مسافرت اعضای شرکت‌های وابسته به سپاه پاسداران انقلاب را غدغن کند، و معامله با تعداد بیشتری از شرکت‌هایی را که سپاه پاسداران اداره می‌کند، ممنوع سازد.

قانون دیگری در کنگره‌ ایالات متحده مطرح است که هدفش جلوگیری از تأمین بنزین و سایر فرآورده‌های نفتی برای ایران است. ایران ۳۰ درصد از بنزین خود را وارد می‌کند. این طرح‌ها از تصویب مجلس نمایندگان و سنای آمریکا گذشته است و حالا به کمیته‌ مشترک دو مجلس سپرده شده است. کاخ سفید اشتیاقی در مورد این قانون به خرج نداده است زیرا معتقد است این قانون احتمالاً به مردم عادی ایران صدمه می‌زند، اما ممکن است بپذیرد که این قانون مشمول چشم‌پوشی رئیس جمهور از حق وتو علیه آن شود.

عضو هیأت نمایندگی آمریکا در سازمان ملل می‌گوید " اکنون وقتش رسیده و زمان، زمان اعمال فشار است. ما نمی‌خواهیم به مردم عادی ایران آسیبی وارد شود. ما داریم سعی می‌کنیم این رژیم را وادار به تغییر رفتارش کنیم."

بسیاری از تحلیل‌گران می‌گویند تحریم‌ها به اقتصاد هم‌اکنون شکننده‌ ایران لطمه خواهد زد اما برنامه‌ی هسته‌ای ایران را متوقف نخواهد کرد.

علیرضا نادر، متخصص ایران در موسسه‌ راند می‌گوید "ایران اکنون به مرحله‌ای رسیده است که بالقوه می‌تواند سلاح هسته‌ای بسازد. این یک تصمیم سیاسی است که آیا باید از این جلوتر رفت یا نه، اما این‌که مجازات‌ها بتواند بر این تصمیم‌گیری تأثیر داشته باشد، مشخص نیست."

تغییر سیاست ایالات متحده از درگیری به "اعمال فشار" همراه با روی کار آمدن دولت اوباما و اعلام برنامه‌ زمان‌بندی برای گفتگوی بدون پیش‌شرط با ایران بود، اما یک مهلت غیر رسمی تا پایان سال ۲۰۰۹ برای پیشرفت در موضوع هسته‌ای در نظر گرفته شده بود.

این تغییر سیاست در پیام اوباما به مناسبت سال نوی ایرانی مشهود بود.

در پیام سال گذشته، او مناسبت هرساله‌‌ فرا رسیدن بهار را ــ‌‌ که ایرانیان هزاران سال گرامی داشته‌اند ‌ــ مغتنم شمرد تا بگوید که به دنبال "نویدی برای یک آغاز دوباره" با ایران است.

او آینده‌ای را تصویر کرد که در آن "تبادل میان مردم دو کشور از سر گرفته شود، آینده‌ای با فرصت‌های بزرگتر برای شراکت و مبادله... آینده‌ای که اختلافات دیرین برطرف شده باشند، آینده ای که در آن شما و همسایگانتان، و مردم در سراسر جهان، بتوانند در آرامش و امنیت بیشتری زندگی کنند."

یک سال بعد این پیام تغییر کرد و از تصویری درخشان از مبادلات اقتصادی و فرهنگی بدل شد به اذعانی خردمندانه به تداوم بن‌بست.

او گفت "رهبران ایران در مقابل دستی که [برای دوستی] دراز شده بود تنها مشتی گره کرده نشان دادند."

تریتا پارسی می‌گوید " پیام نوروزیِ قبلی اوباما پیرامون ایجاد فضایی برای دیپلماسی بود. اما این بار او در حال آماده شدن برای تحریم‌های بیشتر است."

این آخرین تحولات تأکیدی است بر الگوی سه دهه‌ گذشته در تعامل میان ایران و آمریکا هر وقت یکی از دو کشور از در آشتی در‌آمده دیگری بر عکس آماده نبوده است.

پارسی می‌گوید "ما در مسیر اعمال فشار قرار داریم اما من هنوز معتقد نیستم که رئیس جمهور برای این موضوع مصمم باشد. اگر کاخ سفید می‌توانست در مورد راکتور تحقیقاتی تهران معامله کند، با خرسندی این کار را انجام می‌داد."

اشاره‌ پارسی به پیشنهاد ایالات متحده و شرکایش برای تأمین سوخت راکتور اتمی تهران است که ایزوتوپ‌های دارویی تولید می‌کند، به شرط این‌که ایران قسمت اعظم ذخیره‌ اورانیوم کم غنی شده‌ خود را تحویل دهد. پس از ملاقاتی که در اول اکتبر بین معاون وزارت‌خارجه‌ آمریکا، بیل برنز و سعید جلیلی مذاکره کننده‌ی هسته‌ای ایران در ژنو صورت گرفت، ایالات متحده اعلام کرد ایران "به نحو اصولی" با این معامله موافقت کرده است.

دانیل پونمن، معاون وزارت نیروی آمریکا که از ماه اکتبر با علی اصغر سلطانیه، سفیر ایران در آژانس بین‌المللی اتمی در وین، به این گفت و گوها ادامه داده و در ۱۷ مارچ (۲۶ اسفند) در "موسسه‌ [مطالعاتی] واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک" گفت که آمریکا حاضر است وضعیت راکتور تهران را بررسی کند و "به ایران کمک کند تا مطمئن شود که این راکتور تحقیقاتی همچنان وضعیت مناسبی دارد".‌ راکتوری که در اصل آمریکایی‌ها چهار دهه‌ پیش آن را ساختند‌. در حقیقت آمریکا با این پیشنهاد قصد داشت این معامله را برای ایران شیرین‌تر کند. این امر می‌توانست بیانگر نخستین همکاری دو کشور، و یک پیشرفت مهم، در زمینه‌ روابط هسته‌ای غیرنظامی از زمان سقوط شاه در سال ۱۳۵۷ باشد.

اما با توجه به این‌که ایران در پی انتخابات مناقشه‌برانگیزریاست‌جمهوری در خرداد ماه از نظر سیاست داخلی حال و روز مستقری ندارد، به نظر می‌رسد امیدها برای یک توافق از بین رفته باشد. این پیشنهاد هسته‌ای در آغاز مورد حمایت رئیس جمهور محمود احمدی‌نژاد قرار داشت، اما در پاییز گذشته به شدت از جانب علی لاریجانی، رئیس مجلس، و میرحسین موسوی، رقیب انتخاباتی احمدی‌نژاد، مورد حمله قرار گرفت و خیانت به منافع ملی نامیده شد.

همچنین به نظر می‌رسد رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله علی خامنه‌ای نیز معامله با ایالات متحده را منع کرده باشد.

خامنه‌ای در پاسخ به پیام نوروزی اوباما گفت که ایالات متحده صادق نیست. او در اول فروردین در شهر زادگاهش مشهد، گفت که "شما نمي‌توانيد دم از ميل به صلح و دوستى بزنيد، اما در همان حال توطئه بكنيد، فتنه بكنيد؛ به خيال خودتان بخواهيد به نظام جمهورى اسلامى ضربه بزنيد. اگر در زير دستكش مخملى، دست چدنى و پنجه‌ چدنى باشد، ما دستمان را دراز نمي‌كنيم"

مقامات ایرانی ایالات متحده و سایر دولت‌های خارجی را برای دامن‌زدن به "جنبش سبز" مورد انتقاد قرار داده‌اند، جنبشی که آتشش در پی انتخابات خرداد ماه ناگهان زبانه کشید. ایالات متحده هر گونه دخالت در این مورد را رد کرده است، اما رژیم ایران را به خاطر شدت‌عملش، از جمله شلیک به سوی تظاهرات مردم غیر مسلح، اعدام دو زندانی سیاسی، و بازداشت هزاران نفر از دانشجویان و فعالان مدنی شماتت کرده است.

دولت اوباما همچنین تحریم ایران در مورد نرم‌افزارهای کامپیوتری را برداشته است، کاری که می‌تواند به مخالفان برای گریز از سانسور اینترنت کمک کند.

با آن‌که مقامات آمریکایی می‌گویند قصد دارند تماس‌های فرهنگی را افزایش دهند اما روابط به نحوی فزاینده رو به تیرگی گذاشته است. و این عملا موفقیتی است برای مخالفان سیاست بهبود روابط ایران و آمریکا. به نظر نمی‌رسد که افزایش تماس‌های فرهنگی در کوتاه مدت محتمل باشد.

کتزمن می‌‌گوید: "تحریم و [سیاست] بازدارندگی [ایران]، این جایی است که ما اکنون قرار داریم."