۱۵ اسفند ۱۳۹۰

مروری بر تاریخ حق‌طلبی زنان در مصر

گروه تولید زن‌نگار

نوال سعداوی، فمنیست ۸۰ سالۀ سپید موی و تند و تیز، چند دهه به حکومت‌های مختلف مصر اعتراض کرده است. پزشکی خوانده است و نویسندۀ پرکاری است که در حدود پنجاه اثر داستانی و غیرداستانی خود به موضوعات دشواری چون روسپیگری، مثله کردن جنسی زنان (Female Genital Mutilation - FGM) و قوانین تبعض‌آمیز خانواده پرداخته است. نشریه ملت با "سیمون دو بووار مصر"، پیش از حضورش در دانشگاه نیویورک در ۲۲ و ۲۴ مارس گفت‌وگو کرده است.

مصاحبه با نوال سعداوی

آیا شما در برنامه ریزی یا فعالیت‌های رسانه‌های اجتماعی که منجر به انقلاب شد، شرکت داشتید؟
گروه‌های زیادی از جوانان در این کار شرکت داشتند و من با برخی از آنها در ارتباط بودم. برخی از این جوانان انجمنی دارند و مرتبا برای بحث در بارۀ فلسفه، ادبیات و سیاست به خانه من می‌آیند. بنابراین من می‌دانستم که انقلابی در راه است اما آن را از نزدیک دنبال نمی‌کردم. پیش از ۲۵ ژانویه، تظاهرات زیادی انجام شد که کوچک بودند. چیزی که میلیون‌ها نفر را برانگیخت تا به خیابان‌ها بیایند، کشتن مردم بی‌گناه بود. مبارک با کشتن مردم در میدان تحریر به ما کمک کرد تا انقلاب را به پیروزی برسانیم زیرا این کشتار باعث شد که زنان خانه‌دار، روستاییان و طبقه کارگر، همگی، به خیابان بیایند.

شما شب و روز در میدان تحریر اردو زدید. آیا چیزی دیدید یا شنیدید که شما را شگفت‌زده کند؟
من انتظار نداشتم که ۲۰ میلیون نفر به خیابان بیایند. از زمانی که کودک بودم رویای من این بوده که روزی مردم مصر بیدار شوند و علیه برده‌داری و استعمار انقلاب کنند. من از دوران کودکی در تظاهرات بسیاری شرکت کرده‌ام. زمانی که در دانشکده پزشکی بودم با سلطان فاروق مبارزه می‌کردم و سپس با استعمار انگلستان، علیه ناصر، علیه سادات که مرا به زندان انداخت و مبارک که مرا تبعید کرد، مبارزه کرده‌ام. اما هیچ‌گاه دست برنداشتم. این انقلاب مثل یک رویا بود؛ انباشتی بود از انقلاب‌های کوچک.

تعداد زیادی از آثار و ایده‌های شما بر شکل‌های گوناگونی از ظلم و ستم چون طبقه، پدرسالاری، استعمار متمرکز است. چگونه می توان بر این نیروهای سرکوبگر پیروز شد؟ چگونه می توان شخصی را متقاعد کرد که از قدرت یا دارایی‌هایش دست بردارد؟
(می خندد) خوب، خیلی مشکل است. این مبارزه‌ای همگانی است – چه علیه مردان در خانواده باشد چه علیه سرمایه‌داری. من فکر نمی‌کنم بتوان قدرت‌مندان را با حرف یا مقاله متقاعد کرد. آنها هیچ‌گاه به میل خود از قدرت دست نمی‌کشند. حتی یک شوهر در خانه این کار را نمی‌کند. قدرت را باید از طریق قدرت ساقط کرد. مبارک به این دلیل استعفا کرد که مردم قدرت‌شان را نشان دادند. اگر فقط چند صد نفر تظاهرات می‌کردند او هرگز کنار نمی‌رفت. او رفت زیرا تظاهر‌کنندگان ۲۰ میلیون نفر، یعنی همه کشور، بودند. او راه گریزی نداشت. نمی‌توان قدرت را با ضعف از بین برد. قدرت مردم در آگاهی و اتحاد آنها بود. هر زنی باید در درون خانواده قدرت داشته باشد. دستیابی به این امر آسان نیست، این امرمستلزم حقوق سیاسی، استقلال اقتصادی و دانش است. بسیاری از زنان از تنهایی می‌ترسند اما وقتی زنی را می‌بینند که می‌تواند به تنهایی زندگی کند با خود فکر می‌کنند که "من هم می‌توانم این کار را بکنم". اما باید نمونه‌ای برای شما وجود داشته باشد و بدین دلیل من افتخار می کنم که بگویم از سه شوهر طلاق گرفته‌ام.

این اعتراضات و نظام سیاسی جدید چه تاثیری بر ارتباطات جنسیتی در مصر خواهد داشت؟
این امر در یک فرآیند اتفاق می‌افتد. نخست لازم است که استقلال اقتصادی داشته باشید تا اگر شوهرتان با شما بد رفتار کرد بتوانید طلاق بگیرید. آنگاه این امر مثل یک ویروس عمل کرده و زنان دیگر را مبتلا می کند. و سپس زنان سازماندهی و گفت‌وگو در باره آن را آغاز می‌کنند. قدرت جمعی لازم است، و به همین دلیل ما مدام در حال سازماندهی و شبکه‌سازی هستیم. به همین هم اتحادیه ما، اتحادیه زنان مصر، توسط سوزان مبارک و جهان انور سادات - زنان رییس جمهورهای سابق مصر- غیرقانونی اعلام شد. زیرا سازمان دهی، قدرت است.

در باره نحوه پوشش خبری اعتراضات توسط رسانه‌های بین المللی چه فکر می‌کنید؟
رسانه‌های بزرگ طرفدارسرمایه‌داری و بنابراین در خدمت منافع شرکت‌های بزرگند، و به همین دلیل هم دروغ می‌گویند. دروغ‌ها و شایعات زیادی درباره انقلاب مصر و نقش زنان در جامعه ما وجود داشت. در ایالات متحده وضع خیلی بد بود. کریستین امان‌پور مرا در آمریکا سانسور کرد. او هر چیزی را دوست نداشت سانسور کرد و این نشان می‌دهد که در اینجا دموکراسی واقعی وجود ندارد.

این نکته در پوشش خبری درباره تظاهرات چگونه خود را نشان داد؟
همه گزارش‌ها یا احساساتی بودند یا دروغ. رسانه‌ها می‌توانند هر کاری که دوست دارند انجام دهند. آنها می‌توانند با قطع و مونتاژ هر رویدادی را وارونه بنمایند. اما رسانه‌های جایگزین هم وجود دارد. من دیروز با امی گودمن از دموکراسی حالا! و با مجله میز و با یک گروه فمینیستی صحبت کردم و آنها چیزی را حذف نکردند. نمی توان این موضوع را تعمیم داد، باید دید که هر یک از این موسسات بودجه خود را چگونه تامین می کنند و در خدمت منافع چه کسانی هستند.

آیا آرزویی برای انقلاب دارید؟ سه چیز مهمی را که دوست دارید تحققشان را در آینده ببینید کدامند؟
من به جوانان اعتماد کامل دارم. من با آنان در میدان تحریر زندگی کردم و هنوز هم در خانه من دایما جلسات بحث و گفت‌وگو هست و من همیشه از آنان می آموزم. ما آدم‌های مسن‌تر باید آنقدر فروتن باشیم که اعتراف کنیم لازم نیست همواره به افراد جوان‌تر پند و اندرز دهیم بلکه، به‌جای آن، باید برای آنان حقی برابر برای اظهار نظر قایل باشیم.

پس از خروج مبارک، چه شد که زنان این‌قدر سریع از معرکه خارج شدند؟
ما خشمگین هستیم. ما در تمام مراحل انقلاب شرکت کردیم، و بعد به محض اینکه انقلاب تمام شد ما را کاملا کنار گذاشتند. اعضای کمیته‌های قانون اساسی همگی مردهای مسن بودند، و به همین دلیل افراد جوان نیز خشمگین هستند. اما ما اتحادیه زنان مصر را دوباره به‌راه انداختیم و شب و روز مشغول سازمان‌دهی هستیم. ما خواستار آن هستیم که مشارکت زنان در تمامی کمیته‌های مربوط به تغییر قانون اساسی حداقل ۳۵ درصد باشد و همچنین یک قانون اساسی سکولار، قوانین خانواده سکولار و برابری کامل در برابر قانون را مطالبه می‌کنیم.

آیا برای زنان در غرب توصیه‌ای دارید که چگونه از حقوق زنان در مناطق دیگر حمایت کنند بی آنکه اجازه دهند از مساله حقوق زنان استفاده ابزاری شود؟
من همیشه می گویم که ما به همبستگی جهانی و محلی نیاز داریم – ما به این می گوییم "جهان محلی". زنان غربی از طریق مبارزه علیه دولت‌های خود می‌توانند به ما کمک کنند زیرا این دولت‌های شما هستند که با تهاجم به دیگر کشورها و مستعمره کردن آنها در زندگانی ما مداخله می کنند. هیچ‌کس نمی‌تواند به کسی کمک کند. هیچ‌کس نمی‌تواند به ما در مصر کمک کند. ما انقلاب خود را به تنهایی به پیش بردیم، ما به‌تنهایی خود را آزاد کردیم. من به خیریه یا "کمک‌رسانی" اعتقاد ندارم. من به تبادل نظر برابر و شبکه‌سازی معتقدم.

آیا هیچ گاه از این ترسیده اید که وقتی رسوم معینی مانند ، مثله کردن جنسی زنان (FGM) را با عنوان یک عمل ِ "وحشیانه" محکوم می‌کنید، این کار شما مورد تحسین افرادی قرار گیرد که برنامه‌ای ضد عرب در دستور کارشان دارند؟
بله، آنها می توانند از آن علیه ما استفاده کنند، می توانند بگویند ما وحشی هستیم و باید استعمار شویم تا به تمدن برسیم. اما خودشان را نمی بینند – در اروپا و آمریکا زنان از نظر روانی مثله می شوند. فمینیست‌هایی که از تاثیرات پدرسالاری آگاهند تشخیص می دهند که خطر پدرسالاری برای همه ما یکسان است، و سرکوب زنان جهانشمول است.

Copyright © Reprinted by Permission from Anna Louie Sussman, “An Interview With Nawal El Saadawi.” The Nation. March 21, 2011
http://www.thenation.com/article/159362/interview-nawal-el-saadawi