۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۱

بدن ما وجود ما: سرآغاز یک حرکت

یادداشت سردبیر

اصطلاح "علائم قبل از عادت ماهانه" (Premenstrual Syndrome-PMS) که در سال ۱۹۹۳ به وسیله انجمن روان‌پزشکان آمریکا ساخته شد عادت ماهانه را به عنوان یک "بیماری روانپزشکی" تعریف می‌کند و این فکر را در میان مردم تقویت می‌کند که زنان یک بار در ماه "دیوانه" می‌شوند و نباید تحت فشار قرار گیرند و مسئولیت سنگینی به عهده داشته باشند. اما چنین تعریفی مغایر با تفاوت‌های واقعی و مهم در تجربه زنان از عادت ماهانه است.
(بدن ما وجود ما انجمن کتاب تندرستی زنان بوستون)

کتاب بدن ما وجود ما که در گرماگرم جنبش زنان در آمریکا توسط جمعی از زنان فمینیست (که بعدها انجمن کتاب تندرستی زنان بوستون نام گرفت) نوشته شد، یکی از اولین و تاثیر گذارترین حرکت‌های فمینیستی در حوزه تندرستی زنان نه تنها در آمریکا بلکه درجهان به شمار می‌رود. این کتاب که در طی سال‌ها از جزوه‌ای کم قطر درباره آناتومی بدن زن، سکسوالیته و باروری، به کتابی پر حجم در بیش از ۸۰۰ صفحه که به بیشتر زبان‌های زنده دنیا ترجمه شده است تبدیل شد، یکی از اساسی‌ترین تفکرات فمینیستی را درباره تندرستی زنان مطرح می‌کند: اینکه زنان باید بتوانند کنترل بدن خود را به دست بگیرند.

بدیهی است که زنان با به دست گرفتن کنترل بدنشان، در برابر نهادهایی قرار می‌گیرند که درباره بدن زن تولید گفتمان و اعمال قدرت می‌کنند. نظام پزشکی یکی از مهم‌ترین و پرقدرت‌ترین نهادهای اجتماعی کنترل بدن و جامعه است.

تقابل با نظام پزشکی به معنی رد کردن دانش پزشکی نیست بلکه در جهت نقد گفتمان پزشکی و روشن کردن رابطه آن با قدرت است، یعنی با نابرابری‌های جنسی، جنسیتی، قومی، نژادی و غیره.

برای ساده کردن استدلال این نظریه‌ها که گاهی بسیار پیچیده به نظر می‌رسند می‌توان آنها را به دو گروه تقسیم کرد.

گروه اول درباره مفاهیمی چون پزشکی سازی، زیست پزشکی سازی و ژنتیکی سازی صحبت می‌کنند که از درک ما از تندرستی که پیوسته درتقابل با بیماری (چه بالقوه و چه بالفعل) معنی پیدا می‌کند اثر می‌گذارد. این مفاهیم در واقع همچون لنزی عمل می‌کنند که در نتیجه آن دید ما نسبت به بدن خود، سلامتی خود و زندگی آینده خود دگرگون می‌شود. مثلا هنگامی که هم‌جنسگرایی در مقطعی از زمان یک بیماری روانی نامیده شد و در نتیجه بسیاری از هم‌جنسگرایان در کلینیک‌های روان‌پزشکی در آمریکا تحت انواع مداوا از جمله شک‌های الکتریکی قرار گرفتند، می‌توانیم بگوییم که هم‌جنسگرایی در روند پزشکی سازی قرار گرفت. یا هنگامی که زایمان از خانه به بیمارستان و از زیر نظر مامای زن به دکتر مرد منتقل شد زایمان از مقوله تندرستی جدا شد و زیر نفوذ پزشکی رفت.

"زنان و پزشکی سازی"، "جنسیت و زیست پزشکی سازی" و "ژنتیکی سازی در برابر سلامت" هر یک روند گسترش حیطه قدرت نظام و دانش پزشکی را بررسی می‌کنند.

مقاله "دو نظام درمانی برای سرطان پستان" نمونه‌ای است از عملکرد پزشکی سازی، زیست پزشکی سازی و ژنتیکی سازی در درمان یکی از مهم‌ترین و کشنده‌ترین بیماری‌های زنان در قرن بیستم. خواندن این چهار مقاله درکنارهم به فهم ما از اثر عمیق گفتمان پزشکی بر روی زندگی فردی و اجتماعی کمک می‌کند.

گروه دوم مقالات و نظریه‌های تندرستی در این شماره، تندرستی را از دید جهانی و با در نظر گرفتن رابطه آن با ریشه‌های اجتماعی و سیاسی بررسی می‌کند.

"ترسیم موقعیت زنان" به تعریف حیطه تندرستی می‌پردازد و آن را عمدتا خارج از حوزه پزشکی و مسئولیت دولت‌ها و نهادهای اجتماعی و سیاسی می‌داند. برای مثال فراهم کردن بیمه درمانی برای عموم و مبارزه با آلودگی هوا و محیط زیست وظیفه دولت‌ها در تضمین امکان سلامت برای همه شهروندان است.

" سلامت زنان در سراسر جهان" گزیده‌ای است از بخش کوچکی از کتاب بدن ما وجود ما که به زبان ساده چالش‌های جهانی تندرستی زنان را بازگو می‌کند و به خصوص نقش آموزش در سلامت زنان را نشان می‌دهد.

"سلامت و جهان سوم" نقد برنامه‌ ریزی‌های توسعه در زمینه بهداشت و تندرستی است که تا به امروز موفق به فراهم کردن منابع اولیه بهداشتی و تغذیه‌ای برای ساکنان جنوب جهانی ( Global South) نبوده است. این مقاله همچنین رابطه اقتصاد جهانی با سیاست‌های توسعه و در نتیجه تندرستی (در واقع عدم تندرستی) را در کشورهای جهان سوم بررسی می‌کند.

"زنانه سازی ایدز" گزارش تحلیلی تکان دهنده‌ای است از گسترش روزافزون ایدز در میان زنان که به دلیل نابرابری جنسیتی تشدید شده، و در عین حال نادیده گرفته شده است.

"جنبش جهانی بهداشت زنان" روایت مشارکت بین‌المللی زنان در حوزه تندرستی است در گردهمایی‌هایی نظیر نشست بین‌المللی زنان و تندرستی (IWHM). به نقل از این مقاله موضوعی که همه درباره آن توافق دارند خشونت علیه زنان و اثر آن روی تندرستی زنان در سطح جهانی است.

طبق روال همیشگی چهار پادکست مجموعه جنسیت و تندرستی این شماره زن‌نگار را کامل می‌کنند. "جیمز بری" پادکست صوتی جذابی است از عملکرد جنسیت در حرفه پزشکی در اویل قرن نوزدهم.

"کشنده‌تر از بیماری" گزارش سازمان بهداشت جهانی است درباره تاثیر تبعیض جنسی روی سلامت زنان جهان.

"چگونه همدردی کنیم" پادکست تصویری بسیار کوتاه و ساده‌ای است که به ما نشان می‌دهد چگونه با کسانی که مبتلا به سرطان پستان شده‌اند همدردی کنیم.

سرانجام "خانم‌ها لطفا عصبانی نشوید" مصاحبه صوتی بین یک گزارشگر و یک پژوهش‌گر زنان درباره عصبانیت زنان و پیامدهای آن در محیط کار است و نشان می‌دهد که عصبانیت زنان و عصبانیت مردان عواقب بسیار متفاوتی دارد. این مصاحبه در دو شکل کوتاه و بلند در اختیار خوانندگان زن‌نگار قرار گرفته است.

شماره چهارم زن‌نگار پیش روی شماست. خوشحال می‌شویم اگر نظرات و پیشنهادات خود را با ما در میان بگذارید.

با سپاس

صفورا نوربخش

Editor's Note

نظرات (1)

خوشحالم که با ورود به یاری کده می تونم همه آنچه را که سال ها جسته و گریخته مطالعه می کردم به یکباره بدست بیارم.و مجموعه با ارزشی از مطالعات زنان رو در حیطه بیماری های جسمی و تاثیرات روانی شون رو داشته باشم.از زحمات شما متشکرم
کپچا
این سوال برای تشخیص این امر است که شما یک شخص بازدیدکننده هستید و از ارسال خودکار ایمیل‌های ناخواسته خودداری شود
Image CAPTCHA
حروفی را که در این تصویر آمده است، وارد کنید